بیماری های لوزه از شایع ترین مشکلات ناحیه ی گلو به ویژه در کودکان به حساب می آیند و بسیاری از والدین حداقل یک بار با تشخیص التهاب لوزه یا عفونت لوزه در نسخه ی پزشک روبه رو شده اند. لوزه ها دو توده ی بافت لنفاوی در دو طرف انتهای گلو هستند که بخشی از سیستم ایمنی بدن را تشکیل می دهند و مانند یک سد دفاعی در برابر میکروب ها عمل می کنند. هر زمان این بافت ها دچار التهاب، عفونت، بزرگ شدن غیرعادی یا تغییرات دیگر شوند، می گوییم فرد دچار بیماری لوزه شده است.
در ادامه، به شکلی روان و کاربرپسند، انواع بیماری های لوزه، علائم، شیوه های تشخیص و راه های رایج درمان را بررسی می کنیم تا اگر شما یا فرزندتان با مشکلات لوزه درگیر هستید، با دید بازتری تصمیم بگیرید.
بیماری های لوزه دقیقا به چه وضعیتی گفته می شود؟
وقتی از بیماری های لوزه صحبت می کنیم، منظور مجموعه ای از اختلالات است که بافت لوزه را درگیر می کند؛ از التهاب حاد لوزه تا عفونت های مکرر، آبسه دور لوزه، بزرگ شدن لوزه ها، سنگ لوزه و در موارد محدود، تومورهای لوزه. هر کدام از این وضعیت ها رفتار، علائم و درمان متفاوتی دارند، اما نقطه ی مشترک همه ی آن ها درگیری ناحیه ی گلو و تأثیر روی تنفس، بلع و حال عمومی بیمار است.
لوزه ها در سال های ابتدایی زندگی فعال تر هستند و به تدریج با افزایش سن کوچک تر می شوند. به همین دلیل، التهاب لوزه و عفونت لوزه در کودکان و نوجوانان شیوع بیشتری دارد. با این حال، بزرگسالان هم ممکن است دچار التهاب مزمن لوزه یا عفونت های مکرر شوند؛ به خصوص اگر سیگار بکشند، آلرژی تنفسی داشته باشند یا در محیط های شلوغ و بسته کار کنند.
برای دریافت اطلاعات بیشتر درباره بیماری های لوزه و بررسی دقیق آن، میتوانید با دکتر موسی علیاحمدی، یکی از بهترین جراحان بینی در کرج، مشورت کنید. دکتر علیاحمدی با تجربه فراوان در زمینه جراحیهای زیبایی بینی و مدیریت عوارض پس از عمل، آماده پاسخگویی به سوالات شماست. جهت تعیین وقت یا مشاوره با شمارههای زیر تماس بگیرید:
فرم مشاوره رایگان با دکتر موسی علی احمدی
مهم ترین انواع بیماری های لوزه کدامند و چه ویژگی هایی دارند؟
برای شناخت بهتر مشکلات لوزه، لازم است با دسته بندی اصلی این بیماری ها آشنا شوید. دانستن این دسته بندی کمک می کند هنگام مراجعه به پزشک، شرح حال دقیق تری ارائه دهید و از اصطلاحات پزشکی نترسید.
رایج ترین انواع بیماری های لوزه عبارتند از:
- التهاب حاد لوزه
- التهاب مزمن لوزه
- عفونت های مکرر لوزه
- آبسه اطراف لوزه (آبسه دور لوزه)
- بزرگ شدن لوزه ها (هیپرتروفی لوزه)
- سنگ لوزه
- تومورهای لوزه (خوش خیم و بدخیم، با شیوع پایین تر)
در بخش های بعدی، هر یک از این موارد را به طور جداگانه و با زبان ساده بررسی می کنیم تا تفاوت های آن ها روشن تر شود.
التهاب حاد لوزه چیست و چه علائمی ایجاد می کند؟
التهاب حاد لوزه شایع ترین مشکل لوزه در کودکان است و بسیاری از گلودرد های شدید ناگهانی در همین گروه قرار می گیرند. در این وضعیت، لوزه ها در مدت کوتاهی قرمز، متورم و دردناک می شوند.
مهم ترین علائم التهاب حاد لوزه شامل موارد زیر است:
- شروع ناگهانی گلودرد، به ویژه هنگام بلع
- قرمزی شدید لوزه ها و گاهی وجود نقاط سفید یا چرکی روی سطح آن ها
- تب و لرز
- درد منتشر شونده به گوش
- بوی بد دهان
- بی حالی، سردرد و بدن درد
- بزرگ شدن غدد لنفاوی گردن و دردناک شدن آن ها
التهاب حاد لوزه می تواند علت ویروسی یا باکتریال داشته باشد. در بسیاری از کودکان، ویروس ها عامل اصلی هستند و با استراحت، مایعات و داروهای ساده کنترل می شوند. اما نوع باکتریال، به ویژه وقتی میکروب استرپتوکوک در میان باشد، اگر به موقع درمان نشود، احتمال عوارض قلبی و مفصلی را بالا می برد؛ به همین دلیل، بررسی پزشک در گلودرد های شدید ضروری است.
التهاب مزمن لوزه و عفونت های مکرر چه تفاوتی با التهاب حاد دارند؟
یکی از سوال های رایج والدین این است که چه زمانی التهاب لوزه از حالت حاد خارج شده و به التهاب مزمن یا عفونت های مکرر لوزه تبدیل می شود.
در التهاب مزمن لوزه، علائم بسیار خفیف تر از حالت حاد است اما مدت طولانی تری ادامه پیدا می کند. فرد ممکن است ماه ها احساس گلوسوزش خفیف، بوی بد دهان، احساس وجود چیزی در گلو و ترشحات پشت حلق را تجربه کند. تب واضحی وجود ندارد یا بسیار کم است، اما بیمار همیشه احساس می کند گلواش کاملا سالم نیست.
در عفونت های مکرر لوزه، بیمار در طول سال چندین بار دچار حمله ی حاد می شود؛ مثلا هر چند هفته یا هر چند ماه یک بار گلودرد شدید، تب و لکه های چرکی روی لوزه ها تکرار می گردد. این وضعیت برای دانش آموزان، والدین و حتی کارمندان، ایجاد اختلال در درس و کار و حضور در مدرسه یا محل کار می کند و هزینه ی جسمی و روحی دارد.
وقتی التهاب مزمن یا عفونت های مکرر لوزه ادامه پیدا کند، پزشک پس از بررسی سوابق و معاینه، گاهی برداشتن لوزه ها را به عنوان گزینه ی درمانی مطرح می کند.
آبسه دور لوزه چیست و چرا باید آن را جدی گرفت؟
آبسه دور لوزه یک عارضه ی شدید و دردناک است که پس از یک عفونت لوزه درمان نشده یا ناقص درمان شده ایجاد می شود. در این وضعیت، چرک در بافت های اطراف لوزه جمع می شود و یک حفره ی چرکی دردناک ایجاد می کند.
علائم شاخص آبسه دور لوزه عبارت است از:
- گلودرد بسیار شدید، غالبا یک طرفه
- مشکل واضح در بلع، تا حدی که بیمار حتی در نوشیدن آب هم دچار درد شدید می شود
- تب بالا
- دشواری در باز کردن دهان
- تغییر در صدا و تو دماغی شدن آن
- تورم یک طرف گلو و انحراف زبان کوچک به سمت مقابل
آبسه لوزه یک وضعیت اورژانسی گوش و حلق و بینی است و نیاز به معاینه ی سریع دارد. در بسیاری از موارد، تخلیه ی چرک توسط پزشک، همراه با تجویز آنتی بیوتیک های قوی و سرم درمانی لازم می شود و گاهی بیمار برای مدت کوتاهی در بیمارستان بستری می گردد.
بزرگ شدن لوزه ها چه زمانی نگران کننده است؟
بزرگ شدن لوزه ها یا همان هیپرتروفی لوزه در کودکان بسیار شایع است و همیشه با گلودرد همراه نیست. بعضی از بچه ها بدون این که سابقه ی التهاب شدید داشته باشند، لوزه های بزرگی دارند که قسمت عقب حلق را تنگ می کند و روی تنفس و خواب اثر می گذارد.
علائم مهم بزرگ شدن لوزه ها شامل موارد زیر است:
- خرخر شبانه
- تنفس دهانی در طول روز و شب
- وقفه های کوتاه تنفسی در خواب (آپنه خواب)
- خواب نا آرام، غلت زدن زیاد، تعریق شبانه
- بیدار شدن های مکرر، گریه یا بی قراری در خواب
- مشکل در بلع برخی غذاهای جامد
- کج خلقی، خوابآلودگی روزانه یا افت تمرکز در مدرسه به دلیل خواب بد شبانه
اگر این نشانه ها را در کودک خود دیده اید، معاینه ی دقیق توسط متخصص گوش و حلق و بینی کمک می کند مشخص شود آیا بزرگ شدن لوزه ها ساده است یا همراه با بزرگ شدن لوزه ی سوم (آدنوئید) و آیا نیاز به جراحی وجود دارد یا نه.
سنگ لوزه چیست و چرا باعث بوی بد دهان می شود؟
سنگ لوزه، که به آن سنگ های لوزه ای نیز گفته می شود، توده های کوچک زرد یا سفید رنگی است که در حفره های طبیعی سطح لوزه تشکیل می شود. این توده ها ترکیبی از باکتری ها، ذرات غذا، مخاط و سلول های مرده ای هستند که در این حفره ها جمع شده و به مرور سفت شده اند.
بسیاری از افراد با سنگ لوزه، گلودرد واضحی ندارند؛ اما از بوی بد دهان شکایت می کنند یا احساس می کنند چیزی در ته گلو گیر کرده است. گاهی هنگام سرفه یا حتی به طور اتفاقی، این سنگ های کوچک از لوزه جدا شده و در دهان حس می شوند.
برای کاهش احتمال تشکیل سنگ لوزه، توصیه می شود:
- بهداشت دهان و دندان با دقت بیشتری رعایت شود
- مسواک زدن زبان فراموش نشود
- آب کافی در طول روز نوشیده شود
- غرغره با آب نمک رقیق در برنامه ی روزانه قرار بگیرد
اگر سنگ لوزه همراه با علائم التهاب مزمن لوزه یا عفونت های مکرر باشد، ممکن است پزشک جراحی لوزه را به عنوان یکی از گزینه ها مطرح کند.
چه تفاوت هایی میان التهاب حاد لوزه، التهاب مزمن و آبسه دور لوزه وجود دارد؟
برای بسیاری از بیماران، تشخیص تفاوت میان یک گلودرد ساده، التهاب مزمن لوزه و وضعیت جدی تر مثل آبسه، دشوار است. این سردرگمی باعث می شود بعضی افراد دیرتر از زمان لازم به پزشک مراجعه کنند و روند درمان پیچیده تر شود.
در جدول زیر، مقایسه ی خلاصه ای بین سه وضعیت مهم درگیری لوزه آورده شده است تا تصویر روشنی از تفاوت ها داشته باشید. پیش از جدول، به یاد داشته باشید که این توضیحات جایگزین معاینه ی پزشک نیست و تنها برای آگاهی شما تنظیم شده است.
| نوع بیماری لوزه | شروع علائم | شدت گلودرد | وجود تب | نشانه های همراه شاخص | شیوه ی درمان رایج |
|---|---|---|---|---|---|
| التهاب حاد لوزه | ناگهانی | شدید، اغلب دوطرفه | بله | قرمزی لوزه، لکه های چرکی، غدد لنفاوی دردناک گردن | استراحت، مایعات، داروهای ضد درد و آنتی بیوتیک در صورت نیاز |
| التهاب مزمن لوزه | تدریجی و طولانی مدت | خفیف تا متوسط، مداوم | نه یا کم | بوی بد دهان، احساس جسم خارجی، خستگی طولانی مدت | پیگیری طولانی، اصلاح عادت ها، گاهی جراحی |
| آبسه دور لوزه | پس از عفونت حاد | بسیار شدید، اغلب یک طرفه | بله | دشواری در باز کردن دهان، مشکل واضح در بلع، تغییر صدا | تخلیه چرک، آنتی بیوتیک قوی، گاهی بستری |
این جدول می تواند راهنمایی اولیه باشد تا اگر علائم شدید و یک طرفه همراه با تب بالا و مشکل در باز کردن دهان دیدید، موضوع را جدی تر بگیرید و مراجعه به متخصص را به تأخیر نیندازید.
علائم هشدار دهنده بیماری های لوزه چیست و چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
همه ی گلودرد ها خطرناک نیستند، اما بعضی علائم زنگ خطر محسوب می شوند و نشان می دهند که بهتر است بررسی پزشکی انجام شود. اگر هر یک از موارد زیر را تجربه کردید، مراجعه به پزشک را در برنامه ی نزدیک خود قرار دهید:
- تب بالا که با دارو پایین نمی آید یا دوباره برمی گردد
- گلودرد شدید همراه با مشکل در بلع آب یا غذا
- دشواری در باز کردن دهان
- نفس تنگی یا صداهای غیرعادی هنگام تنفس
- خواب آلودگی غیر معمول، گیجی یا بی حالی شدید
- گلودرد همراه با دانه های پوستی گسترده روی بدن
- تکرار گلودرد های شدید در طول سال
در کودکان، وجود خرخر بلند، وقفه های تنفسی در خواب، تعریق شدید شبانه، تنفس دهانی و افت تمرکز در مدرسه نیز علامت هایی است که به بررسی تخصصی نیاز دارد.
بیماری های لوزه چگونه تشخیص داده می شوند؟
اولین و مهم ترین ابزار تشخیص بیماری های لوزه، شرح حال دقیق و معاینه ی کامل گلو و گردن توسط پزشک است. پزشک با استفاده از چراغ و ابزار معاینه، به رنگ، اندازه، سطح و شکل لوزه ها نگاه می کند، زبان کوچک را بررسی می کند و غدد لنفاوی گردن را لمس می کند.
در بسیاری از مواقع همین معاینه برای تشخیص کافی است، اما در برخی شرایط از روش های تکمیلی کمک گرفته می شود، مانند:
- نمونه گیری از ترشحات گلو برای تشخیص نوع میکروب و کمک به انتخاب آنتی بیوتیک مناسب
- آزمایش خون برای بررسی شدت التهاب و عفونت
- تصویربرداری (رادیوگرافی یا سی تی اسکن) در موارد مشکوک به آبسه یا تومور لوزه
- تست خواب در کودکانی که خرخر و وقفه ی تنفسی واضح در خواب دارند
انتخاب هر کدام از این روش ها به سن بیمار، شدت نشانه ها و تشخیص احتمالی پزشک بستگی دارد و برای همه ی بیماران لازم نیست.
برای درمان بیماری های لوزه چه راه هایی وجود دارد؟
درمان بیماری های لوزه بسته به نوع مشکل، سن بیمار، تعداد دفعات عفونت و شدت علائم، متفاوت است و نمی توان یک نسخه را برای همه تجویز کرد. با این حال، چند گروه اصلی درمانی وجود دارد که تقریبا در همه ی بیماران با درجاتی از آن روبه رو می شویم.
پیش از معرفی این راه ها، باید یادآور شد که خوددرمانی با آنتی بیوتیک، استفاده از داروهای باقی مانده در خانه یا قطع زودهنگام دارو می تواند باعث برگشت عفونت و افزایش احتمال التهاب مزمن لوزه شود.
مهم ترین راه های درمان عبارت است از:
- مراقبت های خانگی
- استراحت کافی در خانه
- نوشیدن مایعات گرم یا ولرم مانند دمنوش های ساده
- خوردن غذاهای نرم، سوپ و پوره برای کاهش درد هنگام بلع
- پرهیز از قرار گرفتن در معرض دود سیگار و هوای آلوده
- غرغره با آب نمک رقیق طبق توصیه پزشک
- داروهای تجویزی
- داروهای ضد درد و تب بر برای کاهش گلودرد و کنترل تب
- آنتی بیوتیک در عفونت های باکتریال با دوز و مدت مشخص
- اسپری ها یا محلول های موضعی گلو در صورت نیاز
- جراحی برداشتن لوزه ها (تونسیلکتومی)
- در عفونت های مکرر لوزه که باعث غیبت های مکرر از مدرسه یا کار شده است
- در التهاب مزمن لوزه همراه با بوی بد دهان و ناراحتی مداوم
- در بزرگ شدن شدید لوزه ها همراه با خرخر و اختلال تنفسی در خواب
- در موارد مشکوک به تومور یا ضایعات غیرطبیعی لوزه
پزشک با توجه به شرایط بالینی، سابقه ی بیماری و انتظار بیمار، ترکیبی از این روش ها را توصیه می کند.
فرم مشاوره رایگان با دکتر موسی علی احمدی
آیا جراحی لوزه برای همه ی مبتلایان به بیماری های لوزه لازم است؟
نه، جراحی لوزه تصمیمی است که بر اساس معیارهای مشخص گرفته می شود و برای همه لازم نیست. بسیاری از کودکان فقط چند بار التهاب لوزه را تجربه می کنند و با درمان دارویی و مراقبت های خانگی کاملا بهبود می یابند.
جراحی بیشتر در این گروه ها مطرح می شود:
- کودکانی که در یک سال، چند بار عفونت شدید لوزه با تب و گلودرد دارند و هر بار نیاز به دارو و غیبت از مدرسه پیدا می کنند
- افرادی که التهاب مزمن لوزه دارند و با وجود درمان های مکرر، بوی بد دهان و احساس جسم خارجی در گلو رهایشان نمی کند
- کودکانی که لوزه های بسیار بزرگ دارند و در خواب دچار خرخر، وقفه های تنفسی و خواب آشفته می شوند
- بیمارانی که پزشک در معاینه ی لوزه به ضایعات غیرمعمول یا احتمال تومور مشکوک می شود
برای تصمیم گیری، متخصص گوش و حلق و بینی سوابق پزشکی، شدت مشکل، معاینه ی گلو و گاهی نتایج آزمایش ها را در کنار خواسته و نگرانی خانواده در نظر می گیرد. والدین هم بهتر است درباره روند عمل، مراقبت های پس از آن و دوره ی نقاهت اطلاعات کافی کسب کنند.
دوران پس از جراحی لوزه چگونه می گذرد و به چه مراقبت هایی نیاز دارد؟
اگر جراحی لوزه برای شما یا فرزندتان انجام شود، دانستن مراحل بعد از عمل به کاهش استرس کمک خواهد کرد. این عمل در اتاق عمل و تحت بیهوشی عمومی انجام می شود و پس از پایدار شدن وضعیت، بیمار به بخش منتقل می گردد.
چند نکته ی مهم در روزها و هفته های بعد از عمل:
- گلودرد پس از عمل طبیعی است و پزشک داروهای ضد درد مناسب تجویز می کند؛ مصرف منظم این داروها طبق دستور اهمیت زیادی دارد.
- نوشیدن مایعات سرد یا خنک در روزهای اول، احساس سوزش گلو را کاهش می دهد.
- غذاهای نرم و خنک مانند بستنی ساده، پوره، سوپ رقیق و ماست در روزهای ابتدایی راحت تر تحمل می شوند.
- باید از غذاهای سفت، تند، خیلی داغ و نوشیدنی های گازدار تا زمان ترمیم کامل گلو پرهیز شود.
- فعالیت های شدید بدنی و بازی های پرتحرک تا مدتی باید محدود شود.
- در صورت مشاهده ی خونریزی از دهان، تب بالا، بی حالی شدید یا مشکل تنفسی، تماس سریع با پزشک ضروری است.
با رعایت این توصیه ها، بیشتر کودکان در مدت کوتاهی به روال عادی زندگی برمی گردند و از کاهش گلودرد ها و بهبود خواب شبانه سود می برند.
چگونه می توان از بروز بیماری های لوزه تا حدی پیشگیری کرد؟
هرچند نمی توان تمام موارد التهاب لوزه یا عفونت لوزه را از بین برد، اما با رعایت چند نکته ساده می توان احتمال ابتلا را کمتر کرد و شدت بعضی اپیزود ها را کاهش داد. هدف از این توصیه ها فقط پیشگیری از گلودرد نیست، بلکه کمک به سلامت کلی سیستم تنفسی است.
مهم ترین نکات پیشگیرانه عبارت است از:
- شست و شوی منظم دست ها، به ویژه پس از بازگشت از مدرسه، مهدکودک یا محل کار
- استفاده نکردن مشترک از لیوان، بطری آب، قاشق و مسواک
- تهویه مناسب خانه و کلاس، باز کردن پنجره ها در زمان های مناسب
- پرهیز از تماس نزدیک با فردی که گلودرد شدید یا تب دارد تا حد امکان
- داشتن خواب کافی و منظم و تغذیه ی متعادل شامل میوه و سبزی تازه
- پرهیز از دود سیگار؛ هم برای کسی که خودش سیگار می کشد و هم برای کودکی که در معرض دود قرار می گیرد
- توجه به بهداشت دهان و دندان و مراجعه دوره ای به دندانپزشک
این اقدامات ساده اگر به صورت عادت روزمره در خانواده دربیاید، در کاهش عفونت های تنفسی و در نتیجه کاهش بسیاری از بیماری های لوزه نقش خواهد داشت.
نتیجه گیری
بیماری های لوزه طیف گسترده ای دارند؛ از گلودرد های کوتاه و خفیف تا آبسه های دردناک و اختلال های تنفسی در خواب. اگر گلودرد همراه با تب بالا، دشواری در بلع، مشکل در باز کردن دهان، خرخر بلند شبانه، وقفه ی تنفسی در خواب، بوی بد دهان مداوم یا خستگی طولانی مدت باشد، بهتر است مراجعه به متخصص گوش و حلق و بینی را پشت گوش نیندازید.
شناخت تفاوت میان التهاب لوزه، عفونت لوزه، بزرگ شدن لوزه ها و سنگ لوزه کمک می کند با دید روشن تری به علائم خود نگاه کنید و در صورت لزوم، از درمان های مناسب در زمان درست بهره ببرید. هرچه آگاهی شما درباره انواع بیماری های لوزه بیشتر باشد، مراقبت از سلامت خود و خانواده آسان تر خواهد شد.